SANAT & TASARIM

Bir sanat aktörü olarak Rusya

Moskova’nın en önemli sanat galerilerinin başında gelen Heritage’ın kurucusu, Rus sanat tarihçisi ve küratör Kristina Krasnyanskaya, Rus oligarkların akıl almaz servetleri ile sanata yaptıkları yatırımları, dünya çağdaş sanat sahnesinde son yaşananları ve Rus halkının nasıl müzelerin önünde kuyrukta bekleyecek kadar sanata âşık olduklarını anlatıyor.

ŞEBNEM KIRMACI / fotoğraf LEVENT KULU

Sanatla yeni hayat
Rusya'nın zengin ailelerinden birinin kızı olan Kristina Krasnyanskaya, ekonomi okuduktan sonra sanat aşkı uğruna kültürel aydınlanma üzerine yeniden eğitim aldı. 2007'de Moskova'da açtığı Heritage Galeri, son olarak Contemporary İstanbul'daydı.

 

Son yıllarda Rus oligarkların güncel sanata tonla para akıttığı, bilinen ve çok konuşulan bir gerçek. Bu konu hakkında en iyi bilgi sahibi olanlardan birisiniz, neler söylersiniz?
Rus koleksiyonerlerin Christie’s, Sotheby’s gibi müzayede evlerinde yapılan mezatlarda rekor fiyatlara eserler aldıkları dünya basınına sık sık konu oluyor. Rus koleksiyonerler genelde avangart sanat eserlerine para yatırırlar. Burada Roman Abramoviç (Forbes dergisine göre Rusya’nın en zengin dokuzuncu, dünyanın en zengin 53’üncü kişisi) örneğini vermek doğru olur sanırım. 2008 yılında dünyaca ünlü ressam Lucian Freud’un işlerini 33.6 milyon dolara ve Francis Bacon’ın eserlerini 86.3 milyon dolara satın aldığında bütün gözler ona çevrilmişti. Bu alımların ardından Abramoviç, global sanat dünyasının en önde gelen isimleri arasında sayılmaya başlandı. “Abramoviç’in rekor sayılacak paraları ödemesinin dünya basınına yansımasının ardından Rus koleksiyonerler için sanat eserleri toplama konusunda yeni bir çağ başladı” diyebiliriz (gülüyor). Rus koleksiyonerler arasında bu işe tutkuyla bağlı, uluslararası sanat eserleri almaya meraklı ve çok iyi zevki olan pek çok isim var.

Rus koleksiyonerlerin, Rus sanat eserlerine değil de daha çok uluslararası sanata yatırım yaptıkları söyleniyor. Bu doğru mu?
Evet nedense dedikodular o yönde ama Rus koleksiyonerler aslında Rus sanatı alıyorlar. Son zamanlarda çoğunlukla 20’nci yüzyıl sanatına ve avangart sanata yatırım yapıyorlar. Ama şu bir gerçek: 15-20 yıl öncesine oranla uluslararası sanata daha çok yöneldiler.

Peki Rus koleksiyonerler dünyaca ünlü, belli başlı Batılı akranları kadar hatırı sayılır koleksiyonlara sahip mi?
Evet. Viatcheslav Moshe Kantor, Roman Abramoviç ve Pyotr Aven, dünyaca ünlü işadamları ve çok önemli koleksiyonerler. Hepsinin ayrı ayrı inanılmaz büyüklükte ve içlerinde sanat tarihine damgasını vurmuş nitelikte eserlerin barındığı müthiş koleksiyonları var. Zaten dünyaca ünlü bu koleksiyonlar yine dünyanın en önemli müzelerini dolaşıyor. Geçtiğimiz yıl dünya çağdaş sanat sahnesinin en önemli kalelerinden biri olan Londra'daki Tate Modern’de Pyotr Aven’in sponsorluğunda çok ses getiren ve hâlâ konuşulan Maleviç sergisi açıldı.

Rus koleksiyonerler hâlâ Avrupa ve Amerika’daki müzayedelerden yıldız parçaları toplama peşindeler mi peki? En çok sahip olmak istedikleri dünyaca ünlü ressamlar kimler?
Kesinlikle evet; hatta “Birbirleriyle yarışıyorlar” diyebiliriz. Durumu şöyle izah edebilirim: Genellikle Rus koleksiyonerler dünyaca ünlü Rus asıllı sanatçıların avangart tarzda eserlerini almayı tercih ediyor. Marc Chagall, Alexej von Jawlensky, Vasiliy Kandinskiy, Marianna Verevkina, Sonia Delaunay, Naum Gabo, Alexander Archipenko bu isimlerin başında gelenler.

Hiç bilmeyen biri size “Şu an Rusya’nın yükselen en önemli sanatçısı kim” diye sorsa?
Çok farklı ve çeşitli işler üreten sanatçılar var aslında. Rus çağdaş sanat sahnesinde çok önemli farklı akımlar var; bunlardan biri ‘Moscow Conceptualism’ (Moskova Konseptüalizmi). Bu akım içerisinde Venedik Bienali’nde sırasıyla Rusya’yı temsil eden Vadim Zakharov ve Irina Nakhova gibi isimlerin yanı sıra Ivan Chuikov bulunuyor. Uluslararası çağdaş sanat sahnesinde ise şu an Pace Galeri ile çalışan dünyaca ünlü Olga Chernysheva ve 1989 yılından bu yana Marlborough Gallery ile çalışan Grisha Bruskin adlı inanılmaz yetenekli bir heykeltıraşı sayabiliriz. Moskova’da yaşayan ve giderek ün kazanmaya başlayan Semyon Faibisovich, Alexander Zakharov, Valery Koshlyakov, Alexey Morosov gibi isimleri de not etmek lazım. Bu isimlerin hepsinin kendi tarzı var, farklı ekollerden geliyorlar ama hepsi birbirinden yetenekli ve gelecek vaat eden isimler.

1945 tarihli 'Rythme' (özel koleksiyon) adlı eseriyle Sonia Delaunay

 

Rus sanatçıların fotoğraftan heykele, heykelden tabloya, çok çeşitli işler ürettiğini söyleyebilir miyiz?
Aslında Rus sanatçıların akranlarına göre daha çok türde iş üretip üretmediği konusunda kesin bir yorum yapmak ne kadar doğru olur bilmiyorum. Bence sanatçıların hepsi zaten halihazırda çok çeşidin olduğu global sanat dünyasında kimliklerini arıyor. Bütün sanatçılar, izleyicileri ile diyalog kurarken iki araç kullanıyor bence; form ve içerik. Hepsi sanat tarihine damgalarını vurmak istiyor.

Rusların millet olarak kültür ve sanata çok düşkün olduklarına dair bir imaj vardır. Ülkenizdeki çok sayıda müze ve galeride hayat nasıl akıyor?
Rusların kültür-sanata çok büyük tutku beslediklerini ve yaşamlarının vazgeçilmez bir parçası olduğunu söyleyebilirim. Sıradan bir günde Moskova’daki Puşkin Müzesi’nin önünde uzayan kuyruklar görmeniz bunu kanıtlamaya yeter. Ruslar çok derinlikli bir eğitim aldıklarından olsa gerek, kültürel etkinliklere çok meraklı. Moskova’da gerçekten çok hızlı ve canlı bir sanat sahnesi olduğunu söylemek mümkün. Tek bir gecede beş-altı ayrı galeri ve sergi açılışına katılmak mümkün.

Moskova’da son 15 yıldır giderek yükselen ve tüm dünyanın dikkatini üstüne toplayan bir çağdaş sanat sahnesi var. Bu duruma yol açan en önemli gelişmeler neler sizce?
Elbette ki insanların katkısı! Koleksiyonerler, sanat tutkunları ve birbirinden yetenekli sanatçılar... Sanat vakıfları ve ticari sanat kurumları sayesinde sektör giderek iyileşti. Dünyaca ünlü Stella Sanat Vakfı, Theresa Victoria Vakfı, Kandinskiy Ödülü ve Moskova Bienali kurucusu Joseph Backstein sayesinde önemli adımlar atıldı.
 
Moskova dünya çağdaş sanat sahnesinin önemli merkezlerinden biri mi olacak?
Sanmam. Daha çok Rus sanatçılar küresel sanat dünyasının önemli oyuncuları arasına girecekler bence.
 
Komünist rejim, Rus çağdaş sanatını nasıl etkiledi?
Bana sorarsanız komünist rejim sayesinde bugün Ilya Kabakov ve Erik Bulatov gibi dünyaca ünlü kavramsal sanatçılar çıktı ortaya.

Moskova sıradışı, hatta şok edici sanatın merkezi olabilir mi?
Her zaman öyleydi! Komünist rejim sırasında yasaklı sanat eserleri çıktı ortaya; yasaklı sanatçılar hapse girme pahasına ciddi mesajlar veren işler ürettiler. Moskova Konseptüalizmi bu şekilde çıktı ortaya. Sonra özgürlük rüzgârı ile 1990’lı yıllar geldi; yine sıradışı ve farklı sanat eserleri üretilmeye başlandı. Bugün de bence çağdaş sanat alanında üretim yapan sanatçılar sıradışı ve farklı olmak için çabalıyorlar ama komünist rejim sonrası üretilen işlerin cazibesi ve özgünlüğü yok bu işlerde.


1923'te yaptığı 'Siyah ve Mor' (özel koleksiyon) adlı eseriyle Vasiliy Kandinskiy

 

Sizce iyi sanat nedir?
Bence iyi sanat, dünyanın neresinde yapılırsa yapılsın çok politik ya da etnik olmamalı.

Global sanat piyasasındaki trendleri nasıl sıralarsınız?
Birden çok trendden bahsetmek mümkün. En önemli akım "Eski ustalar" (old masters) diye anılan dünyaca ünlü ressamların eserlerinin yeniden yükselişi tabii ki. Aynı zamanda Amerika'dan minimalizm trendi yayılıyor dünyaya.

Moskova’daki Heritage (Miras) adlı galerinizin nasıl bir sanat misyonu var?
Galerimin adını, kültürel mirası korumaya yönelik olduğu için ‘Heritage’ koydum. Rus modern sanatının örneklerini sergilemeye başladık ve 1917’de Rus ihtilalinden kaçan sanatçıların eserlerine yoğunlaştık ilk sergilerimizde. Kandinskiy, Goncharova, Larionov, Jawlensky gibi isimleri gösterdik. 70 yıldır unutulmuşlardı adeta. Design Miami/Basel’de yer alan tek Rus galerisiyiz. Çağdaş Rus sanatçılarının yanı sıra komünizm sonrası ünlü Rus sanatçılarını temsil ediyor ve onları dünyaya tanıtmaya çalışıyoruz.

Contemporary Art Fuarı’na katıldınız. İstanbul ve sanat için neler söylersiniz?
Bence İstanbul kesinlikle yükselen sanat merkezlerinden biri. Pek çok sanat faaliyeti var; bunların arasında yaşı çok eski olmayan müzeler ve sanat kurumları mevcut. Benim izlenimim özellikle Türk koleksiyonerlerin çok açık görüşlü oldukları yönünde.

Son soru: Siz bir sanat koleksiyoneri misiniz?
Evet. Özellikle 1950-60’ların Danimarka yapımı tasarım parçalarını topluyorum. Modern ve çağdaş Rus sanatı da topluyorum.

 

 'Üç Kadın' adlı eseriyle Kazimir Maleviç

 

TEMPO

Diğer Yazılar

Önce Obje Vardı NİSAN 2016

Gölgede kalan cesur kadın

Bir zamanların efsane gazetecisi, eşi Hikmet Feridun Es ile dünyayı dolaşıp, Hollywood yıldızlarını, Afrika kabilelerini, Uzakdoğu’nun alabildiğine farklı dünyasını fotoğrafladı. Ama paylaştıkları yalnız onlar değildi. Mavi gözleri kimsenin görmemesi gereken korkunç savaşları gördü. Kore, Vietnam ve Ruanda’nın ateş altındaki cephelerinde çektiği fotoğrafları herkesle paylaştı. Semiha Es, Türkiye'nin ilk kadın savaş fotoğrafçısıydı.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı MAYIS 2016

Mutlu yıllar Miss Monroe!

O, doğum günü şarkısına bile erotizm katabilen tek yıldız. Ömrü incecik ruhunun yaralarını sarmakla geçmiş hassas bir peri. Ne Elizabeth Taylor gibi pırlantalara sarılan bir diva, ne Sophia Loren gibi ana kraliçe. Mesleği boyunca hak ettiği saygıyı görmeyen, milyonların gönlünü fethederken kendi kalbinin parçalarını toparlayamayan yalnız bir kadın. Marilyn Monroe'nun 90'ıncı doğum gününde ona "İyi ki doğdun" demek için çok sebebimiz var.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı KASIM 2016

Krizdeki Avrupa kültürünün gezgin kurtarıcısı: Defne Ayas

10 yıl ABD’de, yedi yıl Çin’de yaşadıktan sonra kapısını Hollandalılar çaldı. Beş yıldır Avrupa’nın önemli sanat kurumlarından Witte de With’in direktörlüğünü yürütüyor. Defne Ayas’ınki klasik bir başarı öyküsü değil. Krizdeki Avrupa kültürünün yeniden kurulmasında yön verici bir rol oynuyor. Macerasından fragmanlar, dünyaya bakış açısı, sanatın geleceği hakkındaki fikirleri için buyrun…

DEVAMINI OKU