MALUMAT

Yeni başlayanlar için cemre

Cemreyi bilen bilir elbet ama her nedense bilmeyeni de çoktur. Peki, nedir bu cemre? Gözle görülür, elle tutulur mu? Nereden ve niye çıkmıştır?

Özlem Numanoğlu

Gazetecilikte, kıdemli olanların tıfıl muhabirlere oynadığı bir oyun vardır. Şef editör çömezi çağırır ve hikmetinden sual olunmaz bir suratla konuşur: “Şuraya cemre düşmüş, fotoğrafını çek, gel bakalım.” Kahramanımız cemreyi duymuştur duymasına ama muhtemelen ne olduğunu bilmiyordur. Yola düşer ve bütün gün o lanet cemreyi arar durur. Kös kös döndüğünde malum gerçeği öğrenir: Cemre gözle görülen bir şey değildir. İşletilmiştir.
Sadece toy muhabirler mi? ‘Kim Milyoner Olmak İster?’de “Cemre nedir?” diye bir soru sorulduğunu ve üniversite mezunu olması muhtemel yarışmacının kem küm edip joker kullandığını görsek mesela... Şaşırmayız, değil mi?
Bunca yaygın kullanımına karşın, nasıl bu kadar gizemli kaldığı meçhul cemre 'meselesi'ni açmaya yetkin bir kaynakla başlayalım. Türk Dil Kurumu, ‘cemre’nin karşılığını “Şubat ayında birer hafta arayla havada, suda ve toprakta oluştuğu sanılan sıcaklık yükselişi” olarak veriyor.
Ancak güncel takvimler, ilk cemrenin 20 Şubat'ta havaya; ikinci cemrenin 27 Şubat’ta suya ve sonuncusunun da 6 Mart’ta (bu yılki gibi artık yıllarda ise 5 Mart'ta) toprağa düştüğünü varsayıyor. Özetle cemre; hava, su ve topraktaki soğuğun kırılması ve doğanın kış uykusundan uyanması anlamına geliyor.
İnanışa göre, son cemrenin düştüğü akşam, poyraz ile lodos kavgaya tutuşuyor. O gün, ikindiden sonra hangi rüzgâr eserse, o galip gelmiş sayılıyor. Kazanan poyraz ise kışın uzayacağı, lodos ise baharın çabucak geleceği düşünülüyor.
Peki, bilim bu işe ne diyor? Meteoroloji mühendisi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu ile meslektaşı Yasemin Yılmaz, Kandilli Rasathanesi’nin 82 yıllık sıcaklık gözlemlerini inceleyerek, cemrenin gerçekliğini araştırmış. Sonuç, fenomenin itibarını kurtarır cinsten: Cemrelerin düştüğü dönemlerde belirgin bir sıcaklık artışı söz konusu. Fakat cemrelerin arasında, sıcaklıklarda önemli düşüşler de olabiliyor.
“Cemre nereden çıkmış?” derseniz... Kaynaklar, halk kültürünü işaret ediyor. Ahmet Özdemir’in ‘Folklor Penceresi’ adlı kitabına göre, Anadolu söylencelerinde cemre ‘gökte yaşayan yiğit bir delikanlı’ olarak tarif ediliyor. Cemre, önce dünyaya merak duyup havaya düşüyor. Sonra toprak ananın kızlarından birine âşık oluyor. Suya düşüyor, temizleniyor ve nihayetinde toprağa düşüp sevdiğine kavuşuyor. Türk-Altay mitolojisinde ise karşımıza, buzu eriten İmre adlı bir cin çıkıyor. Efsaneler, Çinlilere ve Araplara da uzanıyor. Uzun lafın kısası, cemre fenomenini ilk kim yarattı, bilinmiyor.

Cemre ne anlama geliyor?
Kelime karşılığı ‘kor halindeki ateş’ olan cemrenin bir diğer anlamı da, Müslümanların hac sırasında Mina Vadisi’nde attığı taşların oluşturduğu yığın.

TEMPO

Diğer Yazılar

Önce Obje Vardı TEMMUZ 2016

Isparta’dan dünya moda devlerine

Başlık, ekonomi sayfasından çıkmış bir klişe gibi görünebilir. Ama Stepevi’nin Münih’teki açılışında anladık ki Isparta’dan çıkan halı markası Step ve dünyaya sesini duyuran Stepevi, Cartier’den Armani’ye Türk halıcılığını moda devlerine taşıyan önemli bir gelişim içinde. “Neden Berlin değil de Münih?” sorusunun cevabı ise yazımızda.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı HAZİRAN 2016

Her an her şeyi yapabilecek bir takım

Eleme gruplarının en ilginç hikâyesini yazan, son dakikada Euro2016’ya katılmaya hak kazanan milli takımda moraller üst düzeyde. Yer aldığımız D Grubu’nda şampiyonluk adaylarından İspanya, Barselonalı Ivan Rakitiç, Real Madridli Luka Modriç, Juventuslu Mario Mandzukiç gibi yıldızların sırtladığı Hırvatistan ve eleme grubunda son defa karşıya karşıya geldiğimizde mağlup ettiğimiz Çek Cumhuriyeti var. Ancak A Milliler şampiyonanın sürprizini yapmaya hazır. Hedef gittiğimiz yere kadar gitmek.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı AĞUSTOS 2016

Selfie çekiyorum, o halde varım

2015 yılında selfie çekerken ölenlerin sayısı, köpekbalığı saldırılarında ölenlerinkini geçti. İnsanlar arkalarında uçurum olduğunu unutuyor, trenlerin altında kalıyor. Dahası var. Pek çok kişi Auschwitz’in önünde gülümseyerek selfie çekiyor. Fransız psikanalist ve felsefeci Elsa Godart, son kitabı ‘I Selfie Therefore I Am’de bütün bunların altında yatanı araştırdı.

DEVAMINI OKU