MALUMAT

Neye göre, kime göre Nobel?

Başta Edebiyat ve Barış Ödülleri olmak üzere Nobel’i kimin kazandığı neredeyse her sene tartışma konusu. Zamanı geldiğinde ödüllerin verildiği iki ülke, Norveç ile İsveç bile kazananlar konusunda anlaşmazlığa düşebiliyor. Peki, Nobel Ödülleri'nin adayları nasıl belirleniyor, kazananlar nasıl seçiliyor?

Burak Tatari

Albert Einstein, Barack Obama, John Steinbeck, Yaser Arafat, Orhan Pamuk, Albert Camus… Bu isimlerin ortak noktası, dünyanın en prestijli ama bir o kadar da eleştirilen ödülüne sahip olmaları. Her yıl ekim ayında dünyanın dört bir yanında bilindik tartışmalar yaşanıyor. “X, Nobel’i hak edecek ne yaptı” veya “Y’ye bu ödülü vermelerinin sebebi çok açık” denilerek komplo teorileri ortaya saçılıyor.

Ödüllerin nasıl verildiğine geçmeden, nasıl ortaya çıktığını hatırlayalım: Dinamitin mucidi Alfred Nobel, bu ölümcül buluştan kazandığı paranın, insanlığın yararına çalışma yapanlar için kullanılmasını vasiyet ediyor.

Ünlü kimyager, mirasının bir fona dönüştürülerek fizik, tıp, kimya alanlarında o senenin en önemli keşfinde bulunan kişiye, edebiyat dalında en üstün eserlere imza atan yazara ve nihayet uluslararası kardeşlik için en fazla katkıyı veren kişi veya gruba ödül verilmesini istediğini yazıyor ve 1901’de beş alanda Nobel Ödülleri dağıtılmaya başlanıyor. Norveç ile İsveç'in iki ayrı krallık olarak ayrılmasına henüz dört yıl var. Bu nedenle ödüller iki ayrı ülkede veriliyor. 1968’de ise Nobel Ekonomi Ödülü altıncı alan olarak ekleniyor.

Nobel almak zor. Zira adaylar, son derece titiz bir süzgeçten geçiriliyor, ödüller son derece incelikli bir süreçle sahiplerini buluyor. Kazananların belirlenmesi bir buçuk yıl kadar sürüyor. Barış, Kimya, Fizik, Fizyoloji veya Tıp, Ekonomi ve Edebiyat Ödülleri’nin her birinin süreci diğerinden farklı işliyor.

Fizik, Kimya ve Ekonomi ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nin sorumluluğunda. Her ödül için, alanında seçkin isimlerden beş üyeli komiteler oluşturuluyor. Fizyoloji/Tıp ödülü adaylarını öneren komitenin beş üyesini İsveç Karolinska Enstitüsü belirliyor. Komitenin teklifini ise, enstitünün 50 üyeli Nobel Kurulu karara bağlıyor.

Gelelim en çok eleştiri alan iki ödüle… Edebiyat Ödülü'nden 18 üyeli İsveç Akademisi sorumlu. Dört veya beş kişilik Nobel Edebiyat Komitesi (tamamen İsveçlilerden oluşuyor), adayları belirleyip, seçiyor. Barış Ödülü'nde ise top Norveç’te. Beş kişilik Nobel Barış Komitesi’ni Norveç Parlamentosu atıyor. Tüm alanlardaki adayları akademinin saygın isimleri, eski ödül sahipleri ve komite üyeleri öneriyor. Nobel ödüllerine hak kazanan herkese bir madalya, bir diploma ve 8 milyon İsveç Kronu’ndan (yaklaşık 2 milyon 800 bin TL) oluşan para armağanı veriliyor. Ne mutlu ki, Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülen üç isimden biri olan Aziz Sancar sayesinde bizim de gözümüz bu yıl yine aralık ayında yapılacak törende olacak.

TEMPO

Diğer Yazılar

Önce Obje Vardı ARALIK 2015

’Yıldızlı‘ kış tatilleri

Namibya Çölü’nde çöl tilkisi beslemek, Kenya'da geceleri yakamoz eşliğinde yüzmek, İsviçre Alpleri'nde karın ve lüksün tadını çıkarmak ya da sıcak rotalara uzanıp, egzotizmin vaat ettiği sonsuz şımarıklığa teslim olmak... Şöhretlerin izini süreceğimiz kış tatilleri hepsine kucak açıyor.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı EYLÜL 2016

Ercan Kesal: “Sinemanın atına bindim, kırbacım edebiyat...”

Ercan Kesal hekim, aktör, yazar, senarist ve düşünür. Hem hümanist hem de politik bir damardan besleniyor. Baştan aşağı Anadolulu. Bir o kadar da evrensel. Avanos’tan Cannes’a uzanan yolculuğunda bıraktığı izleri, ilgi ve gururla takip ediyoruz. Son kitabı ‘Cin Aynası’ da bu izi sürüyor. Kitap, 45 anı-öykü-denemeden oluşuyor. Parça parça ama çok bütün. Çoktan çizilmeye başlanmış bir haritayı takip ediyoruz. Kesal’ın diğer tüm işlerine benziyor: Nadir bulunan, lezzetli ve olgun bir meyve gibi. Buyrun yeni kitaba çok da açıktan dokunmayan, ama tamamen ona dair bir söyleşi.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı 21.11.2019

Her yaşta müziğe başlayabilirsiniz

Müzik insanoğlu için her zaman baştan çıkarıcı bir sanat dalı olagelmiştir. Yetenekli müzisyenleri dinlemek, güzel bir şarkıya eşlik etmek de daima büyük bir keyiftir ama çoğu zaman içimizde de o tatlı kıskançlık filizlenir: Keşke ben de çalabilseydim. İçinizde kalacağına, öğrenin gitsin. Neden müzikten kaçıyorsunuz ki? Müziği her yaşta öğrenebilirsiniz.

DEVAMINI OKU